Ergenlerin psikolojik destek almalarının; tümgüçlülük fantezisi, kişilik gelişimi, gönüllülük ve erken müdahale unsurlarıyla ilişkisi…
Ergenlerin ihtiyaç duydukları alanda psikolojik danışma almalarının psikolojik danışma sürecinin sunduğu kazanımların dışında kişilik ve kimlik gelişimi adına oldukça büyük faydaları vardır.
Bebeklik, çocukluk, ergenlik, yetişkinlik ve yaşlılık dönemlerinin kendine has özellikleri vardır ve bu dönemlerin gelişim görevlerinin ne ölçüde yerine getirildiği ya da hangi evrelerde ne tür ruhsal örselenmelere maruz kalındığı bireyin gelecek yıllarını doğrudan etkiler. Mezara kadar bireyin kendini geliştirme, şekillendirme fırsatı vardır ama yıllar geçtikçe bu değişimin yapısı farklılaşır.
Öncelikle kendi içinizde şu soruları düşünmenizi istiyorum, sizce:
- Ergendeki her problem çözülemeyen, kabullenilmiş bir karakter özelliği, bir sendrom mu?
- Ters giden bir şeylerin, sindirilemeyen psikolojik bir zorluğun eyleme vurulması mı?
Ergenlikte kimlik ve kişilik oluşumu hala büyük değişiklikler gösterdiğinden ötürü zorlanmalar genellikle bir bozukluk ya da sendroma dönüşmüş halde değildir, profesyonel bir danışma ilişkisiyle sorun ele alınıp çalışıldığında şimdiki zamanın refahının artmasının yanısıra yetişkinliği için oldukça önleyici bir kazanım da elde edilmiş olur.
Gelecekte benliğiyle bütün, kalıplaşmış bir sorundan ve “O öyle biridir zaten.” kabulünden ziyade doğru bir müdahaleyle ergenin sorunlarının çözülmesi, kişilik ve kimliğini adeta esir almaması sağlanır.
- Huysuzluğuna aldırma, öyledir.
- Hiçbir şey yemez ki o.
- Bildim bileli sinirli, hayatını bitirdi.
- Çekingendir, insanlarla çok konuşmaz.
Ergenlik Döneminin Gelişimsel Zorlukları Bir Yanda Ergenin Öznel Psikolojik Zorlanmaları Bir Yanda
Ergenle psikolojik danışma ayrı bir uzmanlıktır ve bu yaş grubuyla çalışmak farklı zorlukları yönetebilmeyi gerektirir. Dönemin genç üzerinde yarattığı baskı ve çeşitli gelişimsel zorluklar seans odasında yer bulur, çalışmanın hedefe ulaşabilmesi için bu durum göz ardı edilemez! Getirilen şikayetin yanısıra bu evreye, yaşanan krizlere uygun bir ilişki atmosferi oluşturmak birçok ikincil kazanç sağlar. Bu yıllardaki gencin içsel süreçlerde uğraştığı meseleler uzundur ama sıralayacak olursak
Ebeveynlerle çatışma-şefkat dinamiğinin korunması, hem hayata atılmak için riskler alabilmesi hem güvende kalabilmesi, akademik ve mesleki gelişim, cinsel gelişim, dış görünüşle ilgili kaygılar, üniversiteye hazırlık bunlardan birkaçıdır.
Ergenin Kanı Deli Akar, Yeniye ve Gelişmeye Daha Hazırdır!
Ergenlerin değişime, yeniliklere açıklıkları sayesinde yetişkinlere kıyasla seanslara daha hızlı uyum sağlarlar. Psikolojik danışma almak onları incitmez ve pasif bir konumdan ziyade iş birlikli çalışmaya, hedefe doğru birlikte yürümeye dair çok daha heveslidirler. Bu durum seansların verimliliğini oldukça artırır. Yetişkinlerdeki seansları bırakıp süreçten düşme durumu ergenlere kıyasla çok daha fazladır. Çalışmanın işleyişine dair bu uyum hedefe giden yolda yetişkinle çalışmaya kıyasla çok daha büyük bir artıdır.
Tümgüçlülük!
Ergenle psikolojik danışma yürütürken ergenin danışma hedefi, çözmek istediği konu dışında elde edilen ikincil kazançlardan birisi tümgüçlülük fantezisinin sağlıklı bir dengeye kavuşabilmesidir.
Örneğin ergenlerin “Ben her şeyi yapabilirim!” sözüne, tüm güçlülük fantezisine en iyi gelecek şey hem bunun katı bir yerden ketlenmemesi (aşağılamamak, çocuk gibi davranmamak, rencide etmemek vb.) hem de doğru yerlerde destek verebilmek, buna dair bir alan bulundurabilmektir.
Ergen bir yandan kendini çok güçlü hissedip cesur davranırken bir yandan da bundan korkar ve sınırlar ister.
Psikolojik destek almak, seans odası ergenin kendi tümgüçlülüğünden ödün vermeden adeta karizmayı çizdirmeden destek alabileceği bir ilişki sunar. Ayrıca destek alması gereken yerin, boş ve tehlikeli bir cesaretin de fark edilebileceği gerçekçi bir yerdir danışmanlıkstle ilişki. Psikolojik destek almak, hayatıyla alakalı destek alabileceği bir çalışmaya devam etmek “tümgüçlülüğünden” gerçekçi yerlerde verimli bir şekilde istifade edebilmesini sağlar. Aşırılıklar, kendisini ispat etme amacı bulunan riskli davranışlar ya da pasiflik ve geri çekilmeden onu kurtarır.
Ergenle Psikolojik Danışma Ergenin Kendini Tanımasına, Özgürce Hareket Edebilmesine
ve Sorunların Gitgide Artmamasına Yarar!
Ergenlikte henüz kendi kendisini yatıştıran, psikolojik içerikleri sindirebilen bir ruhsal sistem olgunlaşmadığından yaşanan zorlayıcı duygular, ilişkiler daha çok eyleme vurulur ve bunlar aslında bir yardım çığlığıdır (Sık kavgalar, zorbalık, gece gelmemeler, hırsızlık, okula isteksizlik vb.)
Fakat bilinçdışı süreçlerle gerçekleşen bu dinamiğin görülüp anlaşılamamasıyla genç bu yaptığı şeylerden ötürü sorunlar sarmalı gibi bir duruma sürüklenir. Örneğin yürütülen bir psikolojik danışma süreciyle birlikte devamlı disiplin cezası alan, bundan ötürü gezilere, projelere katılamamasıyla birlikte yine de kurallara uymamakta ısrarcı olan, devamlı okul, aile vb. yerler tarafından cezalandırılan bir ergenin içselliğindeki yoğun suçluluk duygusu görülebilir. Süreç sayesinde ergenin bilinçsizce bu suçluluk duygusuyla baş edebilmek için cezalar alacağı şekilde davrandığını, ceza almanın suçluluğunu hafiflettiği anlaşılabilir.
Ebeveynin Ergeni Psikolojik Danışma Almaya İkna Etmesi!
Ebeveyn tarafından bir şeylerin ters gittiğinin farkında olunmasıyla genellikle ergenin psikolojik destek alması gerektiği düşünülüyor. Ergene psikolojik danışmanlık almak isteyip istemediği soruluyor ya da bunun gerekli olduğu söyleniyor ve çoğunlukla bu iletişim şöyle gelişiyor:
Ebeveynin ergene gidişi, iletişim dilinin içinde “Destek almalısın, sorun yaşıyorsun ve çözmelisin. Ben senin destek alman gerektiğini düşündüm.” gibisinden bir girizgah ve çoğu zaman ergenin yoğun bir tepkisi ve reddiyle birlikte meşveret kavgaya dönüşür.
Ergenin rahatsız olacağı başat tutumlardan birisi onun yerine düşünmektir. Hele ki onun problemli biri olduğu alt mesajını içeren bir onun yerine düşünme işleminde karşı çıkması anlaşılmaz değildir. Bu noktada süreç tamamen ketlenmez, yine de ergen danışanla birkaç seans denenir ve yaptığım çalışmalarla birlikte ve seans odasında neler olacağıyla alakalı merak edilen konular konuşulduktan sonra (gizlilik, ergenin kendi alanı olan seans odası ve ebeveynin rolü gibi) ergenin iştirakiyle süreç olması gerektiği gönüllülüğe ulaşıp devam edebilir.
Ergenin istekliliğinin olduğu ve ebeveynin bu talebe saygı duyup yalnızca bu süreçteki uzman bulma, ücreti karşılama ve destek olma kısmına dahil olması ideal senaryodur.
Ergenin profesyonel bir desteğe ihtiyacının olması ama sürece başlayabilmesi için desteğe gerek duyulmasında şu yolu öneriyorum:
Ebeveyn bu konuyu konuşurken suçlayıcı bir dilden oldukça kaçınıp şefkat ve samimiyetle konuşmalı. Bu konuşma mutlaka baş başa ve ciddi, sakin bir anda yapılmalı. Mutlaka zorlamacılıktan uzak bir şekilde onun da iradesine ve kararlarına alan açarak konuşmalı.
“Sen benim için çok önemlisin, birçok şeyle uğraşıyorsun bazen biz sana yardımcı olamıyoruz, anlayamıyoruz ve zorlandığını çok net görebiliyorum bu durum beni çok üzüyor. Ben senin konuşmak, destek almak istediğin ne konu varsa onu bir uzmanla paylaşmandan, destek almandan çok memnun olurum ve gerekli tüm desteği karşılarım fakat burada en önemli söz seninki. Eğer sen de herhangi bir konuda destek almak, haftadan haftaya bir uzmanla görüşerek içini dökmek istersen senin için bir uzman arayabilirim. Bu uzman eminim bizim eksiklerimizi de görecektir bu benim için de çok iyi olacak sana daha doğru yaklaşmak isterim ama karar tamamen senin.” gibisinden bir konuşma yapıp ona biraz zaman vermek iyi olabilir. Bu metin yalnızca bir örnektir, içten, kendi cümlelerinizle konuşmanız, şefkat, sıcaklık ve onun kararına duyduğunuz saygıyı hissettirerek yaklaşmanız kafi. Bir uzman bulup ergene gitmek onun yerine çoktan karar verip aksiyon aldığınızı gösterir ondan ötürü “Eğer istersen birini arayacağım sen de ısınırsan devam edersiniz.” gibi bir alt mesaj onun özerkliğinin hoşuna gidecektir.
Unutmayın seanslarda çalışılan şey ergenin içselliğiyle ilgilidir başlama nedeni sınav kaygısı olsa da yapılan bütüncül çalışma gencin zihnindeki esas konuları uyandırır (kendine güvenememe, aile içi çatışma, yas vb.) ve ona yönelik de çalışılır. Dolayısıyla danışanın seanslara ilk başvurma nedeni önemli olsa da kesinlikle her şey değildir!
Yazar: Uzm. Psikolojik Danışman Süleyman Kıllı
